Do góry

Wzdęcia i gazy

Konsultacja merytoryczna Prof. dr hab. n. med. Piotr Albrecht

1.    Czym są wzdęcia?
       1.1. Z czym mogę pomylić wzdęcia?
       1.2. Diagnoza wzdęć, jak się diagnozuje wzdęcia?
       1.3. Jakie są najczęstsze przyczyny wzdęć?
2.    Mam wzdęcia co robić?
3.    Jakie są skutki długotrwałych wzdęć?
4.    Jak dieta i sposób jedzenia mogą pomóc ograniczyć wzdęcia?

Lek na wzdęcia i gazy – Iberogast®Iberogast – reklama

1. Czym są wzdęcia?

Wzdęcia to druga co do częstości występowania dolegliwość żołądkowo-jelitowa w Polsce. Cierpi na nią 43% populacji z czego aż 38% osób doświadcza wzdęć przynajmniej raz w miesiącu. Częściej dotyka kobiet ok. 49% i osób w wieku 25-39 lat ok. 48%.

Wzdęcia nie są zjawiskiem łatwym do zdefiniowania. Pacjenci opisują ten stan jako powiększenie obwodu brzucha, spowodowane zwiększoną ilością gazów w przewodzie pokarmowym. Trzeba jednak stwierdzić, że wzdęcia to najczęściej subiektywne odczucie, nie znajdujące obiektywnego potwierdzenia w ocenie objętości gazów jelitowych czy też obwodu brzucha. Problem tkwi w zaburzeniu czucia trzewnego i motoryki jelit, czyli nadmiernej, osobniczej, nadwrażliwości na to co u większości zdrowych ludzi nie wywołuje nieprzyjemnych odczuć i jest dobrze tolerowane – jest to sfera tzw. zaburzeń czynnościowych.

Gazy są naturalnie obecne w świetle jelita. Pochodzą po pierwsze z powietrza połykanego podczas spożywania posiłków lub mówienia, a po drugie z fermentacji resztek pokarmowych zachodzącej w jelitach pod wpływem bakterii (głównie w jelicie grubym – fizjologicznie największym rezerwuarem bakterii w przewodzie pokarmowym). W połykanym powietrzu znajdują się głównie azot i tlen. Gazy pochodzące z metabolizmu bakteryjnego mają bardziej zróżnicowany skład. Są to, bezwonne, dwutlenek węgla, metan i wodór, czy - nadające specyficzną woń - siarkowodór oraz inne pochodne siarkowe. Ilość i rodzaj gazów pochodzących z fermentacji zależą od rodzaju spożywanych pokarmów, składu mikrobioty jelitowej (liczby i różnorodności gatunków i szczepów bakterii bytujących w jelitach) oraz sprawności pasażu jelitowego. Część gazów jelitowych wchłania się do krwi i jest wydalana z powietrzem oddechowym a reszta oddawana w postaci tzw. wiatrów.

Objętość gazu w jelitach wynosi zwykle ok. 200 ml, a łączna dobowa objętość wydalanych gazów dochodzi do 600 ml. Zdrowy człowiek oddaje gazy od kilkunastu do 25 razy na dobę.

Zwiększenie ilości gazów jelitowych może być spowodowane:

  • zwiększonym połykaniem powietrza, np. podczas palenia papierosów, czy żucia gumy, mówienia podczas jedzenia,
  • spożywaniem pokarmów uznawanych za gazotwórcze (fasola i inne rośliny strączkowe),
  • piciem napojów gazowanych,
  • niemożnością odbijania połkniętego powietrza przez osoby po operacyjnym leczeniu choroby refluksowej przełyku (tzw. fundoplikacja),
  • upośledzeniem trawienia i wchłaniania w jelicie cienkim, powodującym zwiększenie ilości substancji i resztek pokarmowych docierających do jelita grubego i podlegających tam fermentacji (przykładem może być np. niedobór laktazy, zaburzenie wchłaniania fruktozy),
  • zwolnieniem czasu pasażu jelitowego - polekowym lub czynnościowym,
  • przerostem bakteryjnym dotyczącym jelita cienkiego (jest ono w stosunku do jelita grubego względnie jałowe).

1.1  Z czym mogę pomylić wzdęcia?

Jeśli po posiłku, dość szybko powiększa się obwód brzucha i następnego dnia rano lub nawet nieco szybciej brzuch jest już poprzedniej wielkości, a masa ciała pozostaje bez zmian, najprawdopodobniej mamy do czynienia ze wzdęciem. Niepokojące i wymagające konsultacji lekarskiej są następujące objawy towarzyszące wzdęciom:

  • osłabienie,
  • utrata łaknienia,
  • niezamierzony spadek masy ciała,
  • gorączka,
  • pojawienie się krwi w stolcach.

Poważną przyczyną stałego powiększenia obwodu brzucha może być także:

  • szybki przyrost masy ciała (czyli tzw. otyłość brzuszna),
  • wodobrzusze (nadmierna ilość płynu w jamie otrzewnowej - najczęściej pojawia się w przypadku marskości wątroby lub nowotworów),
  • powiększenie objętości narządów wewnętrznych w jamie brzusznej, takich jak wątroba, śledziona czy nerki lub pojawienie się innych tworów guzowatych w brzuchu.

1.2  Jak się diagnozuje wzdęcia?

Samych wzdęć z reguły nie diagnozuje się, gdyż brak jest precyzyjnych metod oceny tego zjawiska. Ta sama ilość gazów u jednych nie wywołuje żadnych objawów a inni odczuwają je jako znaczny dyskomfort. Bardzo często wzdęcia są elementem tzw. czynnościowych zaburzeń przewodu pokarmowego, takich jak zespół jelita nadwrażliwego lub dyspepsja czynnościowa.

Trzeba jednak pamiętać, że wzdęcia powstają najczęściej z zupełnie prozaicznych przyczyn wymienionych częściowo wyżej, a mianowicie zbyt szybkiego i łapczywego jedzenia, mówienia podczas jedzenia, żucia gumy, spożywania potraw sprzyjających wzdęciom, czyli tzw. gazotwórczych, jak: fasola, kapusta, brukselka, cebula, chleb, makarony, produkty zbożowe, jabłka, gruszki, brzoskwinie, śliwki, kukurydza, owies, ziemniaki, mleko, lody, sery pleśniowe, otręby oczyszczone.

1.3  Jakie są najczęstsze przyczyny wzdęć?

Chyba najczęstszą i z reguły nieuświadamianą przyczyną wzdęć jest połykanie nadmiernych ilości powietrza i często nieumiejętność odbijania, czyli pozbywania się tego połkniętego powietrza z żołądka. Naukowo nazywa się to aerofagia.

Naturalnym procesem gazotwórczym jest także powstawanie gazów w jelicie grubym w wyniku fermentacji (głównie węglowodanów, ale nie tylko) prowadzonej przez żyjące tam bakterie. Produkcja tych gazów może się nasilać, gdy do jelita trafiają trudne do strawienia i źle wchłaniane węglowodany zawarte m.in. w roślinach strączkowych (groch, fasola, bób), kapustnych (kapusta, brukselka, brokuły) oraz cebuli.

Nadmiernej fermentacji sprzyja nietolerancja laktozy (cukier mleczny), fruktozy (najwięcej jest jej w owocach, sokach owocowych, miodzie), nadmierne spożycie sorbitolu, nierozpuszczalnych frakcji błonnika pokarmowego itp.

Wzdęcia brzucha mogą być także spowodowane tzw. czynnościowymi zaburzeniami funkcji przewodu pokarmowego. Zaliczamy do nich:

Rzadszymi przyczynami które należy brać pod uwagę są:

  • niedobór enzymów trzustkowych,
  • choroby zapalne jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna, mikroskopowe zapalenie jelita grubego),
  • celiakia.

2. Mam wzdęcia – co robić?

Z wzdęciami może sobie pacjent często poradzić sam, bez konsultacji lekarskiej.

  • należy unikać szybkiego jedzenia, rozmawiania podczas jedzenia, picia napojów gazowanych, żucia gumy itp.,
  • należy także unikać pokarmów wzdymających wymienionych wyżej lub tych, które pacjentowi wydają się wzdymające,
  • pokarmami o mniejszej zdolności  wywoływania wzdęć są: biały ryż, banany, owoce cytrusowe, winogrona, sery żółte, mięso, jaja, napoje niegazowane, słodziki, jogurt, otręby nieoczyszczone,
  • bezpiecznym i niekiedy skutecznym lekiem na wzdęcia jest simetikon (dimetikon),
  • ulgę przynieść może także stosowanie niektórych preparatów ziołowych. Rośliny lecznicze posiadające właściwości przeciwwzdęciowe, wiatropędne to m.in. kminek, melisa, czy mięta,
  • unikanie stresów lub nauczenie się radzenia sobie ze stresem także odgrywa niepoślednią rolę,
  • można także dokonać samodzielnej próby zastosowania diety bezlaktozowej i ok. 1-2 tygodniowej obserwacji objawów (gdy ustąpią można powrócić do diety laktozowej i jeśli wtedy objawy znów nawrócą to znaczy, że to laktoza była przyczyną wzdęć),
  • niektóre probiotyki także przynoszą efekty w walce ze wzdęciami,
  • wysiłek fizyczny i ruch zdecydowanie poprawiają sytuacje u pacjentów cierpiących na wzdęcia.

Po konsultacji lekarskiej i powzięciu przez lekarza podejrzenia przerostu bakteryjnego jelit może on próbnie zlecić antybiotykoterapię antybiotykiem niewchłaniającym się z przewodu pokarmowego np. rifaksyminą.

O co zapyta lekarz?

W przypadku wzdęć lekarz najczęściej zapyta o wiele czynników wymienionych powyżej m.in. o dietę, a także zada pytania o tzw. objawy alarmowe, czyli objawy mogące sugerować poważniejsze, nie czynnościowe zaburzenia funkcjonowania przewodu pokarmowego. Często zapyta także czy w rodzinie nie miał ktoś choroby wrzodowej, nieswoistego zapalenia jelit (wrzodziejące zapalenie jelita grubego lub choroba Leśniowskiego-Crohna), celiakii, nietolerancji laktozy, gdyż te schorzenia mają tendencję do rodzinnego występowania.

Jakie badania może zlecić lekarz?

Przy towarzyszących wzdęciom tzw. objawach alarmowych, czyli objawach sugerujących poważniejsze przyczyny organiczne takich jak: nocne bóle brzucha, przewlekający się ból w górnym prawym lub prawym dolnym kwadrancie brzucha, dysfagia, przewlekające się wymioty, krwawienie z przewodu pokarmowego, biegunka w nocy, zapalenie stawów, zmiany okołoodbytowe (np. przetoki), niezamierzony ubytek masy ciała lekarz może zlecić pewne badania pomocnicze, takie jak:

  • badanie kału (pasożyty, krew utajona, kalprotektyna),
  • wodorowy lub wodorowo-metanowy test oddechowy (oceniający nietolerancję laktozy, fruktozy – ok. 30% dorosłych Polaków nie toleruje laktozy),
  • badanie przesiewowe w kierunku celiakii (genetycznie uwarunkowanej nietolerancji glutenu zawartego w podstawowych zbożach) – oznaczenie we krwi przeciwciał przeciw transglutaminazie tkankowej, przeciwciał przeciwendomyzjalnych, przeciw deamidowanej gliadynie,
  • czasem zdjęcie radiologiczne i/lub USG jamy brzusznej, gastroskopię, kolonoskopię.

3. Jakie są skutki długotrwałych wzdęć?

Ogólnie wzdęcia są bardziej męczącą i czasem uporczywą dolegliwością niż poważną chorobą, niemniej bardzo nasilone, rzeczywiste wzdęcie przebiegające ze znacznym powiększeniem obwodu brzucha może sprzyjać innym dolegliwościom jak zgaga, odbijanie, krępujące wiatry.

4. Jak dieta i sposób jedzenia mogą pomóc ograniczyć wzdęcia?

W przypadku wzdęć fundamentalne znacznie ma zarówno dieta, jak również styl życia. To w jaki sposób spożywamy posiłki oraz co jemy może nasilać wzdęcia i powodować większe gromadzenie się gazów w przewodzie pokarmowym.

Najwięcej gazów powodują zawarte w pokarmach pewne węglowodany złożone oraz cukry. Tłuszcz i białka są mniej gazotwórcze. Do produktów spożywczych, które mogą nasilać powstawanie nadmiernych gazów zaliczamy:

  • rośliny strączkowe np. fasola, groch, bób,
  • warzywa kapustne np. kapusta, brukselka, kalafior, brokuły,
  • warzywa, takie jak:  cebula, rzodkiewka, karczochy, szparagi, ogórki, zielona papryka, seler, marchew,
  • owoce takie jak jabłka, brzoskwinie, rodzynki, banany, morele, gruszki, śliwki,
  • miód,
  • ciemne pieczywo,
  • makarony,
  • kukurydzę,
  • ziemniaki,
  • dużą zawartość w diecie pełnych ziaren i otrębów,
  • mleko, sery pleśniowe oraz lody,
  • napoje gazowane,
  • produkty spożywcze zawierające sorbitol (słodzik), najczęściej są to produkty tzw. sugar free oraz produkty dietetyczne typu fit.

Warto również zwrócić uwagę na sposób jedzenia i styl życia. Powstawaniu wzdęć i gazów sprzyja zwiększone połykanie powietrza np. podczas:

  • jedzenia w pośpiechu,
  • mówienia podczas jedzenia,
  • palenia papierosów,
  • żucia gumy.

W przypadku wzdęć i gazów warto budować dietę w oparciu o produkty spożywcze które nie powodują nadmiernego wytwarzania gazów. Do takich pokarmów zaliczamy:

  • mięso, drób, ryby,
  • jajka,
  • warzywa, takie jak sałata, pomidory, cukinia,
  • owoce takie jak winogrona, jagody, wiśnie, awokado,
  • oliwki,
  • ryż,
  • jogurty, kefir, maślanka.

Spożywaj świeże, nieprzetworzone pokarmy, bez sztucznych dodatków – barwników, konserwantów. Zmiany w diecie wprowadzaj stopniowo obserwując reakcje organizmu tak aby móc wykluczyć produkty nasilające dolegliwości.

Iberogast – reklama

Lek na wzdęcia i gazy – Iberogast®

Lekiem, który możemy zastosować w przypadku schorzeń objawiających się głównie wzdęciami, gazami, uczuciem pełności, bólami i skurczami brzucha oraz nudnościami, na tle czynnościowym, jest Iberogast®. Posiada on również wskazania do leczenia zespołu jelita drażliwego i niestrawności (dyspepsji) czynnościowej, które objawiają się m.in. przewlekłymi wzdęciami i gazami.

Lek Iberogast® swoją skuteczność zawdzięcza unikalnemu połączeniu dziewięciu sprawdzonych wyciągów roślin leczniczych, których działanie skoordynowano tak, aby łagodzić różne objawy i mechanizmy zaburzeń żołądkowo-jelitowych i trawiennych na tle czynnościowym.

Skuteczność i bezpieczeństwo leku Iberogast® zostały przebadane w ponad 20 badaniach klinicznych z udziałem około 7 000 pacjentów oraz w badaniach retrospektywnych z udziałem 43 000 pacjentów14.

Skład leku Iberogast®.
Jak stosować lek Iberogast®.
Czy Iberogast jest odpowiedni dla mnie.

Iberogast – reklama

Zespół Jelita
Drażliwego

Iberogast naturalny i skuteczny lek na wiele dolegliwości trawiennych włączając Zespół Jelita Drażliwego

Iberogast® posiada udowodnioną skuteczność w leczeniu Zespołu Jelita Drażliwego oraz Dyspepsji Czynnościowej. Zaburzenia te charakteryzuje szereg występujących jednocześnie, utrzymujących się w czasie dolegliwości takich, jak: ból brzucha, skurcze brzucha, uczucie pełności i ciężkości, wzdęcia, gazy, nudności, czy zgaga.

Zespół Jelita Wrażliwego – Więcej

Iberogast® cieszy
się zaufaniem

 Lek Iberogast skuteczny i naturalny preparat na wiele dolegliwości gastrycznych

Iberogast® jest jednym z najlepiej przebadanych dostępnych bez recepty leków na dolegliwości ze strony układu pokarmowego. W Niemczech jest on najczęściej zalecanym produktem na dolegliwości trawienne¹, na przestrzeni ponad 55 lat zaufało mu ponad 60 milionów pacjentów na całym świecie².

WIĘCEJ O LEKU IBEROGAST®

Piśmiennictwo

  1. Zych W. Wzdęcia. Medycyna Praktyczna (dostęp z dnia 5 września 2017 r.)
  2. Zych W. Gazy. Medycyna Praktyczna (dostęp z dnia 5 września 2017 r.)
  3. GFK, Gastrointestinal aliments, September 2016 na zlecenie Bayer sp. z o.o.
  4. Ottillinger B, Storr M, Malfertheiner P, Allescher HD. STW 5 (Iberogast®)--a safe and effective standard in the treatment of functional gastrointestinal disorders. Wien Med Wochenschr. 2013; 163: 65-72. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/?term=Ottillinger+B%2C+Storr+M%2C+Malfertheiner+P%2C+Allescher+HD.+STW+5+(Iberogast%C2%AE)
  5. Perez F, Accarino A, Azpiroz F, et al.: Gas distribution within the human gut: Effect of meals. Am J Gastroenterol. 2007;102:842-849. www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17397409
  6. Linden DR, Levitt MD, Farrugia G, et al.: Endogenous production of H2S in the gastrointestinal tract: Still in search of a physiologic function. Antioxid Redox Signal. 2010;12:1135-1146. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2864666/
  7. Yang J, Deng Y, Chu H, et al.: Prevalence and presentation of lactose intolerance and effects on dairy product intake in healthy subjects and patients with irritable bowel syndrome. Clin Gastroenterol Hepatol. 2013;11:262-268. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/23246646
  8. Steggerda FR: Gastrointestinal gas following food consumption. Ann N Y Acad Sci. 1968;150:57-66.
  9. Levitt MD, Hirsh P, Fetzer CA, et al.: H2 excretion after ingestion of complex carbohydrates. Gastroenterology. 1987;92:383-389.
  10. Levitt MD: Production and excretion of hydrogen gas in man. N Engl J Med. 1969;281:122-127.
  11. Flourie B, Pellier P, Florent C, et al.: Site and substrates for methane production in human colon. Am J Physiol. 1991;260:G752-G757. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/2035644
  12. Manichanh C, Eck A, Cuenca S, et al. Anal gas evacuation and colonic microbiota in patients with flatulence: Effect of diet. Gut Online First, published on line June 13, 2013 as 10.1136/gutjnl-2012-303013. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3933177/
  13. Suarez FL, Springfield J, Levitt MD: Identification of gases responsible for the odour of human flatus and evaluation of a device purported to reduce this odour. Gut. 1998;43:100-104. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1727181/
  14. Tomlin J, Lowis C, Read NW: Investigation of normal flatus production in healthy volunteers. Gut. 1991;32:665-669. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/1648028
  15. Hernando-Harder AC, Serra J, Azpiroz F, et al.: Colonic responses to gas loads in subgroups of patients with abdominal bloating. Am J Gastroenterol. 2010;105:876-882. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/20179685
  16. Serra J, Azpiroz F, Malagelada JR: Intestinal gas dynamics and tolerance in humans. Gastroenterology. 1998;115:542-550. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/9721151
  17. Serra J, Salvioli B, Azpiroz F, et al.: Lipid-induced intestinal gas retention in the irritable bowel syndrome. Gastroenterology. 2002;123:700-706. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/12198695
  18. Galati JS, McKee DP, Quigley EM: Response to intraluminal gas in irritable bowel syndrome. Motility versus perception. Dig Dis Sci. 1995;40:1381-1387.
  19. Harder H, Serra J, Azpiroz F, et al.: Intestinal gas distribution determines abdominal symptoms. Gut. 2003;52:1708-1713. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1773885/
  20. Serra J, Azpiroz F, Malagelada JR: Mechanisms of intestinal gas retention in humans: Impaired propulsion versus obstructed evacuation. Am J Physiol. 2001;281:G138-G143. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11408265
  21. Bredenoord AJ: Management of belching, hiccups, and aerophagia. Clin Gastroenterol Hepatol. 2013;11:6-12. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/22982101
  22. Sutalf LO, Levitt MD: Follow-up of a flatulent patient. Dig Dis Sci. 1979;24:652-654.
  23. Barrett JS, Gibson PR: Fermentable oligosaccharides, disaccharides, monosaccharides and polyols (FODMAPs) and nonallergic food intolerance: FODMAPs or food chemicals? Ther Adv Gastroenterol. 2012;5:261-268. https://research.monash.edu/en/publications/fermentable-oligosaccharides-disaccharides-monosaccharides-and-po
  24. Pimentel M, Lembo A, Chey WD, et al.: Rifaximin therapy for patients with irritable bowel syndrome without constipation. N Engl J Med. 2011;364:22-32. http://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMoa1004409#t=article
  25. Azpiroz F, Malagelada JR: Abdominal bloating. Gastroenterology. 2005;129:1060-1078. http://www.gastrojournal.org/article/S0016-5085(05)01348-X/abstract
  26. Ford AC, Spiegel BM, Talley NJ, et al.: Small intestinal bacterial overgrowth in irritable bowel syndrome: Systematic review and meta-analysis. Clin Gastroenterol Hepatol. 2009;7:1279-1286. http://www.cghjournal.org/article/S1542-3565(09)00660-0/pdf
  27. Posserud I, Stotzer PO, Bjornsson ES, et al.: Small intestinal bacterial overgrowth in patients with irritable bowel syndrome. 2007;Gut. 56:802-808. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17148502
  28. Serra J, Azpiroz F, Malagelada JR: Impaired transit and tolerance of intestinal gas in the irritable bowel syndrome. Gut. 2001;48:14-19. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/11115817
  29. Salvioli B, Serra J, Azpiroz F, et al.: Impaired small bowel gas propulsion in patients with bloating during intestinal lipid infusion. Am J Gastroenterol. 2006;101:1853-1857. https://www.nature.com/articles/ajg2006342
  30. Villoria A, Serra J, Azpiroz F, et al.: Physical activity and intestinal gas clearance in patients with bloating. Am J Gastroenterol. 2006;101:2552-2557. https://www.nature.com/articles/ajg2006473
  31. Moayyedi P, Ford AC, Talley NJ, et al.: The efficacy of probiotics in the treatment of irritable bowel syndrome: A systematic review. Gut. 2010;59:325-332. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19091823
  32. Brecević L, Bosan-Kilibarda I, Strajnar F: Mechanism of antifoaming action of simethicone. J Appl Toxicol. 1994;14:207-211.
  33. https://www.iffgd.org/symptoms-causes/intestinal-gas/tips-on-controlling-gas.html. Dostęp 19.12.2017.

    L.PL.MKT.02.2018.6061