Do góry

Ból brzucha i skurcze jelitowe

Konsultacja merytoryczna Prof. dr hab. n. med. Piotr Albrecht

1.    Czym są bóle brzucha i skurcze jelitowe
2.    Przyczyny bólów brzucha i skurczów brzucha
       2.1. Przyczyny bólów brzucha
       2.2. Przyczyny skurczów jelitowych
       2.3. Przyczyny bólów brzucha zlokalizowane poza przewodem pokarmowym
3.    Charakterystyka i  czas trwania bólów brzucha
       3.1. Ostry ból brzucha
       3.2. Ciągły, przewlekły ból brzucha
       3.3. Bóle brzucha w zespole jelita drażliwego i dyspepsji czynnościowej
4.    Objawy towarzyszące bólom brzucha i skurczom jelitowym
5.    Ból brzucha i skurcze jelitowe u dzieci
       5.1. Przyczyny bólu brzucha i skurczów jelitowych u dzieci
6.    Ból brzucha i skurcze u osób starszych
       6.1. Przyczyny bólów i skurczów brzucha u osób starszych
7.    Ból brzucha u kobiet w ciąży
       7.1. Przyczyny bólów i skurczów jelitowych u kobiet w ciąży
8.    Leczenie bólu brzucha
       8.1. Czego nie wolno robić podczas ataku bólu brzucha?
       8.2. Domowe sposoby i dieta na bóle i skurcze brzucha

Lek Iberogast® na bóle i skurcze brzucha (stosowanie, działanie, skład)Iberogast – reklama

       8.3. Kiedy udać się do lekarza?
9.    Jak unikać bólu brzucha i skurczów?

1. Czym są bóle brzucha i skurcze jelitowe

Z biologicznego punktu widzenia fakt, że coś nas boli jest zjawiskiem niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania organizmu. To natura wyposażyła nas w odczuwanie bólu, abyśmy poszukiwali jego przyczyny. Ból brzucha pozwala unikać tego, co jest dla nas szkodliwe albo sprawia, że rozpoczynamy leczenie choroby leżącej u jego źródła. Jest to mechanizm obronny ochraniający nasz organizm1.

Wśród osób poszukujących porady lekarskiej, ból brzucha to jeden z najczęściej zgłaszanych objawów2.

Jednym z występujących odczuć bólowych brzucha są skurcze jelitowe. Pojawiają się one w różnych okolicach brzucha (nadbrzusze, śródbrzusze, podbrzusze), naprzemiennie nasilając się i słabnąc. Jest to tzw. kolka jelitowa. Silnym skurczowym bólom towarzyszy uczucie rozpierania lub przelewania w jelitach, mogą także wystąpić nudności, wzdęcia lub nadmierne oddawanie gazów3.

2. Przyczyny bólów brzucha i skurczów jelitowych

2.1. Przyczyny bólów brzucha

Przyczyna występowania bólu brzucha może mieć podłoże organiczne i wynikać z choroby któregoś z narządów jamy brzusznej2. Do częstych przyczyn zaliczamy m.in.: choroby zapalne żołądka czy jelit, wrzody żołądka i dwunastnicy, niedrożność i niedokrwienie jelit1. Jednak to, co najczęściej sprowadza pacjenta do lekarza, to ból wynikający z zaburzeń czynnościowych, np. w wyniku dyspepsji czynnościowej czy zespołu jelita drażliwego2. To dolegliwości, którym nie towarzyszą nieprawidłowości narządowe widoczne w badaniach laboratoryjnych czy obrazowych. Zaburzenia czynnościowe wywołuje zwiększona czynność skurczowa mięśni gładkich narządów znajdujących się w jamie brzusznej (jelita, drogi żółciowe, moczowody)1.

2.2. Przyczyny skurczów jelitowych

W przypadku bolesnych skurczów jelit przyczyn należy upatrywać w3:

  • niezdrowym stylu życia,
  • złych nawykach żywieniowych,
  • występowaniu zespołu jelita drażliwego,
  • organicznych chorobach jelit lub istnieniu uchyłków jelita grubego,
  • alergiach pokarmowych,
  • nietolerancji laktozy, fruktozy, sorbitolu,
  • uporczywym zaparciu,
  • zbyt intensywnym wysiłku.

2.3. Przyczyny poza przewodem pokarmowym

Oprócz bólów, których źródłem jest przewód pokarmowy, ból brzucha może mieć przyczyny ginekologiczne, np. stany zapalne jajników, czy ciąża pozamaciczna. Niepowiązane narządowo z jamą brzuszną są również bóle w wyniku chorób metabolicznych, np. wynikające z zatruć, chorób neurologicznych jak półpasiec, czy ucisku nerwów lub z powodu chorób naczyniopochodnych1.

3. Charakterystyka i czas trwania bólów brzucha

Każdy odczuwa ból inaczej i w inny sposób może określać jego intensywność oraz charakter.

3.1. Ostry ból brzucha

Ostry ból brzucha może wystąpić nagle i nie musi oznaczać choroby zagrażającej życiu. Najczęściej w takich przypadkach jest on objawem kolki jelitowej, kamieni w nerkach, czy pęcherzyku żółciowym. Bywa jednak, że ból brzucha może sygnalizować znacznie poważniejsze zdarzenia, w tym niedrożność przewodu pokarmowego (zamknięcie światła przewodu pokarmowego) lub perforację (przedziurawienie jelit, czy pęknięcie wrzodu). Należy pamiętać, że niedokrwienie narządów oraz krwawienia z przewodu pokarmowego wymagają szybkiej pomocy medycznej.

Jeśli ból nasila się w czasie, może być to wynik stanu zapalnego, np. zapalenia wyrostka robaczkowego, pęcherzyka żółciowego lub uchyłków w jelicie grubym1.

3.2. Ciągły, przewlekły ból brzucha

Innym rodzajem bólu są bóle brzucha nawrotowe lub przewlekłe. Te pierwsze kojarzone są z sezonowym nasileniem choroby wrzodowej żołądka lub dwunastnicy1. Drugie natomiast mogą należeć do jednostki chorobowej określanej jako przewlekły czynnościowy ból brzucha. Charakterystyka tej dolegliwości sprawia wiele problemów diagnostycznych, ponieważ pacjent zgłasza problemy bólowe, a lekarz nie stwierdza żadnych odchyleń narządowych w wynikach badań. W przewlekłym czynnościowym bólu brzucha nie występują także zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego, typowe dla zespołu jelita drażliwego i niestrawności (dyspepsji) czynnościowej. Bóle te diagnozuje się, gdy określane są jako ciągłe, trwają powyżej 6 miesięcy i nie mające żadnej uchwytnej przyczyny. W toku badań ustalono, że przewlekły czynnościowy ból brzucha powstaje na skutek zaburzenia mechanizmów regulacyjnych na osi: ośrodkowy układ nerwowy – obwodowy trzewny układ nerwowy2.

3.3. Częste i nawracające bóle brzucha w zespole jelita drażliwego i w dyspepsji czynnościowej

Częste, uporczywe i nawracające bóle brzucha są również objawem wspomnianego już zespołu jelita drażliwego i niestrawności czynnościowej. Oba zaburzenia należą do tzw. zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego. Nie mają podłoża organicznego co oznacza, że objawy choroby nie są wywołane zmianami anatomicznymi w układzie pokarmowym, zapaleniem, zakażeniem, zatruciem czy nietolerancją pokarmów ani żadnymi innymi schorzeniami o podłożu organicznym. Przyczynami zespołu jelita drażliwego i dyspepsji czynnościowej są najczęściej nadwrażliwość trzewna oraz zaburzenia motoryki przewodu pokarmowego np. żołądka lub jelit.

Bóle brzucha w niestrawności czynnościowej dotyczą górnej jego części czyli nadbrzusza. Bólom nadbrzusza towarzyszą inne dolegliwości m.in. uczucie palenia w nadbrzuszu, uciążliwe uczucie ciężkości i pełności po posiłku15.

Bóle brzucha w zespole jelita drażliwego mogą być zlokalizowane w każdej części brzucha16 – bóle z lewej strony brzucha, bóle z prawej strony brzucha, bóle w dole brzucha. Ale najczęściej dotyczą jego lewej połowy16 i dolnej części tzw. bóle podbrzusza.17 Bólom brzucha w zespole jelita drażliwego towarzyszą silne skurcze oraz inne dolegliwości, takie jak biegunki i/lub zaparcie, wzdęcia brzucha, czy gazy.

4. Objawy towarzyszące bólom brzucha i skurczom jelitowym10

Osoby doświadczające bólu brzucha i skurczów jelitowych skarżą się również na inne objawy, które towarzyszą tym dolegliwościom. Do najczęstszych objawów należą m.in.: wzdęcia, nudności, biegunka, zgaga, zaparcie i ból głowy.

5. Ból brzucha i skurcze jelitowe u dziecka

Bóle brzucha u dzieci to częsty problem dotyczący około 15–20% dzieci w wieku przedszkolnym. Obejmują one bardzo szeroki zakres przyczyn – od psychogennych przez czynnościowe do dietetycznych4. Większość bólów brzucha u dzieci nie zagraża ich życiu i nie wymaga wyczerpującej oraz stresującej dziecko diagnostyki. W 90% mają one charakter czynnościowy i związane są z zaburzeniami motoryki przewodu pokarmowego4.

Należy jednak pamiętać, że ból o charakterze przewlekłym i nawracającym może znacząco upośledzać normalne funkcjonowanie dziecka i pogarszać jakość jego życia włączając postępy w edukacji i rozwoju5.

5.1. Przyczyny bólów brzucha i skurczów jelitowych u dzieci

Częste lub ważne klinicznie przyczyny przewlekłych bólów brzucha u dzieci obejmują4:

  • dyspepsję czynnościową,
  • zespół jelita drażliwego,
  • migrenę brzuszną,
  • przewlekły czynnościowy ból brzucha,
  • chorobę wrzodową,
  • celiakię,
  • nieswoiste choroby zapalne jelit.

Ból brzucha i skurcze jelitowe mogą być wywołane stresującymi wydarzeniami, lękami, depresją lub problemami behawioralnymi. Ważne jednak, aby ustalić, czy dziecko stało się niespokojne, czy też przygnębione ze względu na ból brzucha lub czy ból wywołał lęk lub ew. depresję.

Brak dowodów na proces zapalny, anatomiczny, metaboliczny lub nowotworowy sugeruje zaburzenia czynnościowe. Jednak towarzyszące objawy takie jak bóle głowy, anoreksja, nudności, czy bóle stawów występują tak samo u dzieci z bólem brzucha jako objawem zaburzenia czynnościowego, jak i tych, których dolegliwości bólowe mają podłoże organiczne6.

 
 
 
 

6. Ból brzucha i skurcze jelitowe u osób starszych

U osób starszych bóle brzucha są czwartą co do częstości zgłaszaną dolegliwością. Jednocześnie ich ocena w tej grupie wiekowej sprawia lekarzom dużo trudności. Dzieje się tak dlatego, że procesy starzenia doprowadzają m.in. do zmniejszenia odczuwania bólu7,8. Tak więc osoby starsze mogą czuć go później, a jego siła może być nieadekwatna (mniejsza) w stosunku do zaawansowania choroby8.

6.1. Przyczyny bólów brzucha i skurczów jelitowych u osób starszych

Wiele czynników wpływa na trudności diagnostyczne obserwowane u pacjentów w podeszłym wieku. Wielu z nich choruje na cukrzycę lub ma nowotwór. Osoby starsze często cierpią na choroby układu krążenia i płuc, co zwiększa ryzyko wystąpienia tętniaka aorty brzusznej i niedokrwienia krezkowego. U połowy pacjentów w podeszłym wieku występuje kamica żółciowa, która też może powodować bóle brzucha7.

Wspomniane zmniejszone i opóźnione odczuwanie bólu oraz jednocześnie zwiększone ryzyko komplikacji u osób starszych, może prowadzić do nieprawidłowych diagnoz a w konsekwencji do słabszych wyników leczenia8.

7. Ból brzucha i skurcze jelitowe w ciąży

Ból brzucha występuje stosunkowo często w okresie ciąży. Stanowi wtedy wyjątkowe wyzwanie kliniczne. W zależności od przyczyny – charakter, ciężkość i lokalizacja bólu brzucha w ciąży może zmieniać się w czasie. Dodatkowo diagnostyka może być utrudniona ze względu na ograniczenia związane z rozwijającym się płodem. Nie powinno się wykonywać zdjęć rentgenowskich i inwazyjnych badań diagnostycznych. Jeżeli po 6–8 godzinach diagnoza i sposoby leczenia są niepewne, a objawy nie ustępują, należy skonsultować się z ginekologiem lub gastroenterologiem9.

7.1. Przyczyny bólów brzucha i skurczów jelitowych u kobiet w ciąży

Diagnoza różnicowa w czasie ciąży jest utrudniona, ponieważ bóle brzucha mogą być spowodowane zarówno zaburzeniami położniczo-ginekologicznymi, związanymi z rozwijającą się ciążą, jak również przez niezwiązane z nią choroby w obrębie jamy brzusznej, takie jak9:

  • zapalnie wyrostka robaczkowego,
  • niedrożność,
  • zapalenie pęcherzyka żółciowego lub dróg żółciowych,
  • czynnościowe zaburzenia żołądkowo-jelitowe np. zespół jelita drażliwego,
  • dyspepsja (niestrawność) czynnościowa.

8. Leczenie bólów i skurczów jelitowych

Jeśli ból brzucha jest silny i dokuczliwy, można przyjąć dostępne bez recepty leki przeciwbólowe lub rozkurczowe. Należy pamiętać, że w przypadku ich nieskuteczności oraz przewlekłości bólu albo występienia innych objawów, jak wymioty, uporczywe biegunki lub zaparcie, należy skonsultować się z lekarzem1.

8.1. Czego nie wolno robić podczas ataku bólu brzucha?

Zaleca się unikania przyjmowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych tzw. NLPZ jak np. ibuprofenu. Należy też zachować ostrożność, przyjmując dostępne bez recepty leki hamujące wydzielanie kwasu solnego w żołądku np. inhibitory pompy protonowej. Nie należy ich stosować dłużej niż kilka, maksymalnie kilkanaście dni1.

8.2. Domowe sposoby na ból brzucha3

Jeżeli przyczyną bólu brzucha nie są choroby jelit, leczenie należy rozpocząć od domowych sposobów – zmiany diety i stosowania ziół. Posiłki warto spożywać w regularnych odstępach czasu, często, ale w małych ilościach. Nie należy jeść w pośpiechu i powinno się unikać spożywania kawy, alkoholu, palenia papierosów. Warto zadbać o to, by w posiłkach znalazły się przyprawy i zioła, które mają działanie rozkurczające i regulujące perystaltykę jelit, takie jak:

  • bazylia,
  • cząber,
  • estragon.

Warto pić spore ilości płynów, ale także prowadzić aktywny styl życia, gdyż wspomaga to funkcję całego organizmu.

Iberogast – reklama

Lek na bóle i skurcze brzucha – Iberogast®

Lekiem, który możemy zastosować w przypadku schorzeń objawiających się bólami i skurczami brzucha, ale również wzdęciami, gazami, uczuciem pełności oraz nudnościami jest Iberogast®. Można go stosować również u dzieci od 6 roku życia.

Lek ten swoją skuteczność zawdzięcza unikalnemu połączeniu dziewięciu sprawdzonych wyciągów roślin leczniczych, których działanie skoordynowano tak, aby łagodzić różne objawy i mechanizmy zaburzeń żołądkowo-jelitowych i trawiennych na tle czynnościowym.

Lek Iberogast® wykazuje m.in. działanie rozkurczowe, prokinetyczne, przeciwzapalne i wiatropędne. Posiada wskazania do leczenia zespołu jelita drażliwego11 i niestrawności (dyspepsji) czynnościowej, które objawiają się m.in. częstymi i przewlekłym bólami i skurczami.

Skuteczność i bezpieczeństwo leku Iberogast® zostały dowiedzione w ponad 20 badaniach klinicznych z udziałem około 7 000 pacjentów oraz w badaniach retrospektywnych z udziałem 43 000 pacjentów14.

Skład leku Iberogast®
Jak stosować lek Iberogast®
Czy Iberogast® jest odpowiedni dla mnie

Iberogast – reklama

 8.3. Kiedy udać się do lekarza?

Znaczne nasilenie bólu, jego przewlekłość lub wystąpienie innych niepokojących objawów powinny skłonić do zwrócenia się do lekarza, niekiedy nawet w trybie natychmiastowym do izby przyjęć w szpitalu1. Do niepokojących dodatkowych objawów zaliczamy m.in.12:

  • ból w klatce piersiowej,
  • wystąpienie duszności,
  • żółtaczkę,
  • wymioty,
  • gorączkę,
  • stolec z domieszką krwi,
  • niemożność wypróżnienia się.

Aby ułatwić lekarzowi postawienie diagnozy warto przygotować odpowiedzi na poniższe pytania1:

  • kiedy pojawił się ból brzucha, czy jego początek był nagły, a może narastał stopniowo?
  • czy ból pojawia się często?
  • co nasila, a co łagodzi dolegliwości?
  • w którym miejscu odczuwany jest ból, centralnie czy promieniuje?
  • czy razem z bólem występują inne objawy, np. brak apetytu, chudnięcie, nudności?
  • czy były stosowane jakieś leki przeciwbólowe i z jakim skutkiem?
  • czy w rodzinie występują nowotwory i inne choroby przewlekłe?

Warto również wziąć ze sobą na wizytę wyniki wcześniejszych badań przewodu pokarmowego i badań ogólnych (krwi, moczu, badań obrazowych)1

9. Jak unikać bólu brzucha i skurczów jelitowych?

W przypadku alergii bądź nietolerancji pokarmowych należy unikać pokarmów, które wywołują reakcje alergiczne/nietolerancję.

U osób cierpiących na zespół jelita drażliwego kluczowym postępowaniem jest łatwostrawna dieta, spokojne spożywanie posiłków oraz regularne wypróżnienia13.

W przypadku nietolerancji laktozy, gdy zdarzy się przypadkowe spożycie produktu mlecznego i pojawią się bóle i skurcze jelitowe, ulgę może przynieść rozluźnienie ubrania, ułożenie się na plecach z podkurczonymi nogami oraz wykonywany okrężnymi ruchami masaż brzucha2.

Zespół Jelita
Drażliwego

Iberogast naturalny i skuteczny lek na wiele dolegliwości trawiennych włączając Zespół Jelita Drażliwego

Iberogast® posiada udowodnioną skuteczność w leczeniu Zespołu Jelita Drażliwego oraz Dyspepsji Czynnościowej. Zaburzenia te charakteryzuje szereg występujących jednocześnie, utrzymujących się w czasie dolegliwości takich, jak: ból brzucha, skurcze brzucha, uczucie pełności i ciężkości, wzdęcia, gazy, nudności, czy zgaga.

Zespół Jelita Wrażliwego – Więcej

Iberogast® cieszy
się zaufaniem

 Lek Iberogast skuteczny i naturalny preparat na wiele dolegliwości gastrycznych

Iberogast® jest jednym z najlepiej przebadanych dostępnych bez recepty leków na dolegliwości ze strony układu pokarmowego. W Niemczech jest on najczęściej zalecanym produktem na dolegliwości trawienne¹, na przestrzeni ponad 55 lat zaufało mu ponad 60 milionów pacjentów na całym świecie².

WIĘCEJ O LEKU IBEROGAST®

Referencje:

  1. Zych W. Ból brzucha. Medycyna Praktyczna. Dostęp: 9.08.2017 r.
    https://gastrologia.mp.pl/objawy/68344,bol-brzucha
  2. Radwan P. Przewlekłe czynnościowe bóle brzucha. Medycyna Rodzinna 1/2004, 33–35.
  3. Dziubosz A. Skurcze brzucha – przyczyny skurczowego bólu jelit i brzucha. Dostęp: 08.2017 r.
    http://wylecz.to/pl/choroby/uklad-pokarmowy/skurcze-brzucha-przyczyny-skurczowego-bolu-jelit-i-brzucha.html
  4. Albrecht P., Kotowska M. Nawracające bóle brzucha u dzieci – co z nimi począć? Pediatr Dypl 2013; 17(1): 38–46.
  5. Horvath A. Ból brzucha u dziecka. Medycyna Praktyczna. Dostęp: 9.08.2017 r.
    https://pediatria.mp.pl/lista/64064,bol-brzucha-u-dziecka
  6. Berger M.Y. Chronic abdominal pain in children. BMJ 2007; 334: 997–1002.
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1867894/
  7. Bryan D. Abdominal Pain in Elderly Persons. Medscape. Dostęp: 9.08.2017 r.
    http://emedicine.medscape.com/article/776663-overview
  8. Ragsdale L., Southerland L. Acute Abdominal Pain in the Older Adult. Emerg Med Clin N Am 29 (2011) 429–448.
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/21515186
  9. Haque M. i wsp. Non Obstetric Causes and Presentation of Acute Abdomen among the Pregnant Women. Journal of Family and Reproductive Health Vol. 8, No. 3, September 2014.
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4275553/
  10. Quigley E.E.M i wsp. Prevalence and management of abdominal cramping and pain: a multinational survey. Aliment Pharmacol Ther 2006; 24: 411–419.
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16842469
  11. Krzyżowski J. Zespół jelita drażliwego. Wydanie I. Medyk Sp. z o.o., Warszawa 2004, 160–161.
  12. Abdominal pain. MedlinePlus. Dostęp: 9.08.2017 r.
    https://medlineplus.gov/ency/article/003120.htm
  13. Przybylska-Feluś M. Skurczowe bóle brzucha. Medycyna Praktyczna. Dostęp: 9.08.2017 r.
    https://gastrologia.mp.pl/lista/93942,skurczowe-bole-brzucha.
  14. Ottillinger B., Storr M., Malfertheiner P., Allescher H.D. STW 5 (Iberogast®) – a safe and effective standard in the treatment of functional gastrointestinal disorders. Wien Med Wochenschr 2013; 163: 65–72.
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3580135/
  15. Stanghellini V et al. Gastroduodenal Disorders. Gastroenterology 2016,150:1380–1392.
    https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/27147122
  16. Lacy BE et al. Bowel Disorders. Gastroenterology 2016;150:1393–1407.
    http://www.gastrojournal.org/article/S0016-5085(16)00222-5/abstract
  17. W. Bartnik, Choroby jelita grubego, w: S. Konturek (red.), Gastroenterologia i hepatologia kliniczna,PZWL, Warszawa 2006, s. 356.

    L.PL.MKT.11.2017.5824